Izložba „Povratak generala“ o ruskim dobrovoljcima koji su ratovali sa Srbima za oslobođenje

FOTO TANJUG/ MILOS MILIVOJEVIC/

Ove godine navršava se 145 godina od dolaska ruskih dobrovoljaca koji su pomagali u Srpsko-turskom ratu. Njima je podignut spomenik kod Aleksinca 1880. godine. U znak sećanja na jednog od njih, čuvenog grofa Rajevskog, koji je bio inspiracija za lik Vronskog u delu „Ana Karenjina“, podignuta je i crkva Sveta Trojica u narodu poznata kao „Rajevska“. Fotografije i ilustracije hrabrih dobrovoljca, koje je predvodio Mihail Černjajev, deo su izložbe „Povratak generala“ postavljene u Istorijskom muzeju Srbije.

Kompoziciju Slovenski marš, odnosno srpsko-ruski marš, napisao je Čajkovski 1876. godine u čast ruske intervencije tokom Srpsko-turskog rata. Tada je na hiljade ruskih dobrovoljaca, pod vođstvom generala Mihaila Černjajeva, došlo u Srbiju da pomogne pravoslavnavnoj braći Balkana u oslobađanju od osmanskog ugnjetavanja.

„Tu se radilo o broju otprilike, 1.800 do hiljadu i po regularnih oficira, otprilike, dve, tri hiljade regularnih vojnika i podoficira, i još nekoliko stotina onih koji su se javili kao dobrovoljci, a nisu imali iskustvo ratne službe, odnosno, javili su se u civilne jedinice. Mahom su to bili lekari, hirurzi…“, navodi istoričar prof. dr Aleksej Timofejev, autor izložbe.

U to vreme srpska vojska imala je oko 5.000 vojnika i 200 oficira. Slovenski komitet za podršku provoslavnih Slovena registrovao je i finansirao 4.303 ruska doborovljca. Osim njih, na stotine dobrovoljaca došlo je u sopostvenoj režiji.

„Recimo, poznati lekar Pulenov se borio i u jedinici konjanika generala Černjajeva, čak je zaradio ovde i odlikovanje za hrabrost. Kirijev i Rajevski nisu uzimali novac od Slovenskog komiteta i formalno oni ne spadaju u ovu brojku. Opšta brojka je bila oko 6.000 ljudi, bar tako su istoričari početkom 20. veka procenili“, dodaje Timofejev.

Mnogi ruski intelektulaci na različite načine pružali su podršku pravoslavnim Slovenima.

„Patriota i duboko nacionalni Dostojevski i s druge strane liberalni Turgenjev. Hemičar i vrhunski naučnik, racionalista Medeljejev i vrhunski uzdignuti muzičar Čajkovski. Najrazličitiji ljudi, najviše ti predstavnici elite, bogati kneževi i siromašni seljaci, su skupili pare i skupili su svoje priloge, ili su samostalno dolazili da ratuju“, naglašava autor izložbe.

Ta ideja o podršci i pomoći bila je poseldica stvaranja rusog građanskog društva i nacionalnog identiteta.

„Rusko društvo po prvi put i skoro jedini put do sada je iznedrilo neke samostalne ideje, samostalnu akciju, samostalnu predstavu o potrebi nekih spoljnopolitičkih koraka bez mešanja države“, naglašava istoričar.

General Mihail Černjajev

Ključnu ulogu imao je iskusni general Mihail Černjajev, koji ne samo što je bio spreman da ode na ratište, već je borbu vodio i na polju propagande. Od 1873. do 1876. godine izdavao je novine Ruski svet i u njima pozivao na prikupljanje sredstava i okupljanje dobrovoljaca.

U srpsku vojnu službu Černjajev je stupio maja 1876. godine i to bez formalne dozovle cara. Već sledećeg meseca knez Milan Obrenović objavio je rat Osmanskoj vosci.

„Cilj rata je bio u početku ambiciozan. Radilo se o pokušaju zauzimanja Niša i na taj način ostvarivanja ratnih ciljeva u oslobođenju Južne Srbije i proglašenju nezavisnosti zemlje“, dodaje Timofejev.

U prvim borbenim operacijama pokazalo se da način ratovanja na koji su do tada navikli i srpski, ali i ruski oficiri nije efikasan. Taktika Černjajeva da pre toga podigne ustanak nije bila realizovana.

„Uspeli su da izdrže do kraja oktobra kada se desila katastrofa kod Đunisa, proboj fronta i pobegli su vojnici. Na taj način dolazi do definitivnog preloma stanja rata. U ovim okolnostima usled aktivne Černjajevljeve prepiske sa Rusijom, sa merodavnim faktorima tamo, usled ruskog praćenja stanja na terenu, dolazi do direktnog mešanja Rusije“, naglašava istoričar.

Ti događaji su doveli do uvlačenja ruske države u rat i rešavanja istočnog pitanja.

„Jedna od konsekvenci tih događa je bilo to da je Srbija dobila državnu nezavisnost odlukama San Stefanskog i posle Berlinskog ugovora“, objašnjava Timofejev.

Zasluge genrala Černjajev pamte se u Srbiji do danas, ali nakon povratka u Rusiju on je bio zaboravljen.

„NJega su vratili iz zaborava za vreme dolaska na vlast Aleksandra Trećeg, naslednika koji je imao simpatija za pravoslavne Slovene na Balkanu, ali u svakom slučaju, on više se nije eksponirao. Imao je puno drugara iz borbe, učesnika ratnih operacija. ‘Poslednji Mohikanci Đunisa‘, tako su sebe nazivali“, kaže profesor Aleksandar Timofejev, autor izložbe.

Dela Černjajev i „Poslednjih Mohikanaca Đunisa“ inspirisala su nove dobrovoljce, mlađe ruske naraštaje da pomognu Srbima tokom Balkanskih i Prvog svetskog rata.

„Pod imenom generala Černjajeva bio je formiran fond od strane njegovih ćerki i bivših ratnih saboraca koji su skupili prilične priloge za vreme Balkanskih ratova, za vreme Prvog svetskog rata, i koji su bile upućenivane ovde na teren kao pomoć srpskom sanitetu“, navodi Timofejev.

Fotografije, dokumentacija i izuzetne ilustracije iz ličnog fonda generala Černjejava, koji se čuva u Istrorijskom muzeju u Kremlju, izložene su u Istorijskom muzeju Srbije. Deo su izložbe pod nazivom „Povratak generala“ koja će u narednom periodu gostovati u mnogim gradovima Srbije.

Izložbu organizuju Istorijski muzej Srbije, Državni istorijski muzej (Moskva, Rusija) i Ruski dom u Beogradu, pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture i informisanja Republike Srbije i Ministarstva kulture Ruske Federacije.

Izvor: RTS; Ruski dom u Beogradu

Постави одговор

Molimo unesite svoj komentar!
Овдје унесите своје име