Crnogorski gambit: zašto je novi zakon „razorio“ Crnu Goru i Srbiju

Oksana Viktorova, Ridus.

U Crnoj Gori ne jenjavaju protesti protiv zakona „O slobodi veroispovesti i ubeđenja i pravnom položaju religioznih opština“, koji je predsednik Crne Gore Milo Đukanović potpisao 28. decembra 2019. godine. Parlament Crne Gore je uspeo da usvoji zakon tek u noći na petak 27. decembar, nakon što su poslanici, koji su burno protestovali protiv zakona, izvedeni iz sale zasedanja i lišeni prava da učestvuju u zasedanjima na različite vremenske periode.

Protesti su se već raširili i na Srbiju, gde je održan miting ispred zgrade ambasade Crne Gore, a na zasedanju srpskog parlamenta je nastala žestoka rasprava između vladajuće SNS i opozicije. Cena pitanja je svojina veća od 650 crkvenih svetinja, manastira i crkava Crne Gore i mnoštvo crkvenih svetinja. Od toga je najdragoceniji manastir Ostrog, koji je osnovao jedan od najpoštovanijih svetaca u Srbiji i Crnoj Gori Vasilije Ostroški.

Grozd gneva

Primorske novine.

Negodovanje mnogih Srba i Crnogoraca, kao i Srpske pravoslavne crkve je izazvao položaj zakona, koji pretpostavlja da se crkvena imovina, pokretna i nepokretna, predaje državi, ukoliko ne postoji dokumentovani dokaz njene pripadnosti crkvi do 1. decembra 1918. godine. Ovaj datum nije slučajno izabran: upravo tada je Crna Gora ušla u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koje je posle promenilo naziv u Kraljevina Jugoslavija.

Prva varijanta zakona se pojavila još u 2015. godini, međutim bila je odazvana nakon što je Venecijanska komisija Saveta Evrope kritikovala njene položaje. Sadašnja varijanta zakona je bila predstavljena komisiji još u maju 2019. godine. Njeni osnovni položaju su podržani, međutim komisija je preporučila da se pre usvajanja održe konsultacije sa crkvenim opštinama, kako bi se došlo do sporazuma po njenim tačkama. Ove konsultacije nisu urađene.

Venecijanska komisija, zvanično Evropska komisija za demokratiju kroz pravo je konsultativni organ za konstituciono pravo, stvoren pri Savetu Evrope u 1990. godini. Od 2002. godine u radu komisije mogu da učestvuju i države, koje ne ulaze u SE. Zasedanja se održavaju u Veneciji, otuda i nezvanični naziv komisije.

„Prema mojim zapažanjima, prema tome, kako se ovo opisuje u lokalnoj štampi, čini mi se očiglednim da sami Crnogorci ne podržavaju ideje rukovodstva države. Srpska crkva postoji na ovoj teritoriji vekovima, i to je njihov način života. Treba reći da su i Srbi i Crnogorci ne površno, nego duboko pravoslavni narod, njihovo pravoslavlje je ukorenjeno, ono je neodvojiv deo njihovog svakodnevnog života, a ne prosto spoljašnje poštovanje praznika i rituala“, pojasnila je za „Ridus“ stručnjak za Balkan, spisateljica Jelena Zelinska, koja živi u Crnoj Gori.

Crnogorska ili srpska

AP Photo/Risto Bozovic/ТАСС.

Radi se o tome da se zakon umešao u jednu veoma osetljivu sferu, gde su prepleteni, ne samo crkveni, nego i politički i nacionalni interesi. Pravoslavna crkva u Crnoj Gori je mitropolija Srpske pravoslavne crkve. Na njenom čelu je Anfilohije. Od januara 2000. godine u Crnoj Gori postoji takozvana Crnogorska pravoslavna crkva, koja je objavila svoju autokefaliju. Međutim, pravno ona nije priznata od strane ni jedne od kanonskih pravoslavnih crkava, a njen poglavara Mihail Dedejić, je raščinjen od strane Vaseljenskog patrijarha za kanonski prekršaj, a potom i podvrgnut anatemi. Danas CGPC ima nekoliko sopstvenih crkava, međutim ona ne pretenduje na svu crkvenu imovinu SPC u Crnoj Gori. Mihail Dedejić sa svojim pristalicama je više puta pokušao da sprovede sopstvene službe u nekim hramovima Crne Gore, koji pripadaju SPC.

Argument pristalica crnogorske autokefalije je to što je u momentu ulaska Crne Gore u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca Crnogorska crkva imala autokefaliju. Međutim, 17. juna 1920. godine ukazom regenta Aleksandra Karađorđevića Crnogorska crkva je zajedno sa drugim dvema pravoslavnim eparhijama na teritoriji države bila uključena u Srpski patrijarhat. Upravo zbog toga je sada u ovom zakonu naznačen datum 1. decembar 1918. godine, tada je većina crkvene imovine pripadala Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi.

Međutim, uključivanje u SPC nije bila samovolja. Docent Beogradskog univerziteta Dalibor Đukić, stručnjak za crkveno pravo, objašnjava, da je ukaz Aleksandra Karađorđevića samo utvrđivao odluku Sinoda Pravoslavne crkve u Crnoj Gori od 16. decembra 1918. godine, u kome su učestvovali svi pravoslavni episkopi države, utvrđenu Vaseljenskim sinodom.

„Tada je bila odlučeno da se objedini nezavisna Srpska pravoslavna crkva u Crnoj Gori sa Autokefalnom pravoslavnom crkvom u Kraljevini Srbiji. Niko nije bio ukinut ni u 1918. godini, ni u 1920. godini. Ukaz regenta Aleksandra je akt, u kome on navodi da su pravoslavni episkopi cele kraljevine izrazile svoju želju. Na taj način to je bilo ispunjeno na nivou crkve, i regent je prosto to prihvatio“, rekao je za „Ridus“ Dalibor Đukić.

Šta više, odluka pravoslavnih episkopa je bila utvrđena Vaseljenskim sinodom. To jest, sada za priznanje nezavisnosti Crnogorske crkve Vaseljenski patrijarh treba da ukine sopstvenu odluku.

Dragocene mošti

Wikimedia.org.

Slično tome, upravo je zbog toga predsednik Crne Gore Milo Đukanović, koji je inicijator zakona „O slobodi veroispovesti“ pošao drugim putem. Jer da zakon uopšte ne utvrđuje priznanje autokefalije Crnogorske crkve, je nemoguće. On prosto predaje svu crkvenu imovinu, koja je postojala u trenutku prisajedinjenja Crne Gore budućoj Jugoslaviji, u ruke države. I to daje Đukanoviću moćni izvor pritiska ne samo na Srpsku pravoslavnu crkvu, nego i na nepriznatu Crnogorsku, i na sva ostala religiozna objedinjenja u državi. Nisu bez razloga svoje bojazni u vezi sa usvajanjem zakona izrazili i predstavnici drugih konfesija u Crnoj Gori.

„Što se manje država meša u crkvene poslove, to je bolje. Ja nisam čuo da su nastajali ozbiljni sporovi o svojini među predstavnicima različitih religioznih opština u Crnoj Gori, i znači, za državno mešanje, za neke preraspodele crkvenih poslova nema osnova (moguće da ja za to ne znam). Jasno je da je primer Ukrajine sa njenom novom autokefalijom pomutio glavu mnogima (i sledeći slični korak ja bih očekivao u Makedoniji ili Letoniji), ali u ovom momentu, smatram da će sve te reforme doneti više razdora, nego reda“, smatra poznati biblista Andrej Desnicki.

Između ostalog u sastav crkvene imovine ulaze sve značajne svetinje Crne Gore. Od Cetinja, srca duhovnog života države do manastira Ostrog, u kome se čuvaju mošti Vasilija Ostroškog. I tu nije reč samo o političkom ili duhovno-kulturnom značaju te imovine, nego i o potpuno materijalnim stvarima. Jer i Cetinje i manastir Ostrog i mnoge druge crkvene objekte danas posećuje stotine hiljada hodočasnika, naučnika i turista, ostavljajući ovde značajna sredstva. Danas taj novac ide u crkveni budžet. Zakon preusmerava ovaj moćni novčani tok u državni budžet. A, kuda će ih otuda usmeriti, neće odlučivati ni episkopi, ni patrijarh, nego predsednik i parlament. To je iskušenje jače od želje za sopstvenom crkvenom autokefalijom.

Izvor: ridus.ru.

Постави одговор

Molimo unesite svoj komentar!
Овдје унесите своје име